Interested in our photos or need travel information? Just contact us!

Iran

Land 39

27 september 2015 tot en met 24 oktober 2015

Meghri-Tabriz-Ardabil-Rasht-Fuman-Masuleh-Tehran-Gorgan-Gonbad e Kavus- Aq Qual’eh-Malaisheikh-Mashhad-Kerman-Rayen-Mahan-Yazd-Shiraz- Persopolis-Esfahan-Kermanshah-Howraman-Sanadaj-Tabriz-Maku-Bazargan

Beschrijving

Click here if you want to let us know something, give comments, ask questions, use photos or need travel tips, we like to hear from you!

zDSC_2255-b

 

Van de eerste tot de laatste dag hebben wij ons meer dan welkom gevoeld in het geweldig gastvrije Iran. De Iraniërs zijn perfecte hosts, warm, charmant, grappig, open, leergierig, vrijgevig en nieuwsgierig. We hebben genoten van iedere minuut en bleven een hele maand tot de aller laatste dag van ons visa. Weer een land waar zijn overheid niet een representatie is van zijn bevolking en het beeld dat het westen heeft ver ligt van de werkelijk situatie.

Ondanks dat we na veel moeite onze visa keurig in ons paspoort hadden zitten stonden we toch een beetje zenuwachtig aan de grens in Meghri. Heel natuurlijk probeerde we over te komen, onze zenuwen bleken nergens voor nodig en vriendelijk werden we welkom geheten met een warme glimlach. Geheel bedekt met een lang shirt tot halverwege mijn bovenbenen en hoofddoek op zoals de Islamitische Sharia wetten voorschrijven liepen we de hitte van Iran in.

Verschillende oorlogen, koningen, Perzische rijken, leiders, belangrijke handels routes, invasies door andere landen, samenzweringen, moorden, intriges, mysteries, coup d’etats en revoluties maken een interessante, lange en ingewikkelde geschiedenis. In de 6de eeuw BC verenigde Cyrus de Grote van de Achaemeniden stam verschillende volken en vormde het het Perzische rijk dat het grootste wereldrijk werd en nu Iran heet. De komst van de Arabieren in 633 was een omslagpunt in de Iranese geschiedenis. Het Zoroastrian geloof werd snel vervangen door Islam en Perzische gewoonten verweven met het Islamitische leven. Reza Khan, pleegde in 1921 een coup d’etat en kroonde zichzelf Reza Shah, de eerste Pahlavi koning. Hij wilde Iran de 20e eeuw in hebben, nam een voorbeeld aan moderner Turkije, verminderden de macht van de religieuze leiders en verbeterde de status van de vrouwen. Zijn zoon Mohammad Reza kreeg absolute macht onder zware invloed van Engeland die hem onder andere de Iranese olie maatschappij wist af te nemen. Hij gaf onnodig veel geld uit aan luxe, iets waar Ayatollah Ruhollah Khomeini, het gezicht van het verzet tegen de Shah, op in speelde en voor verbannen werd. De olie revolutie zorgde dat er in plaats van $4 biljoen ineens $20 biljoen per jaar binnen kwam, de Shah liet zich echter door de Amerikanen overhalen het aan wapens uit te geven die vervolgens wegroesten in de woestijn. Honderden demonstranten kwamen om door extreme acties van de Shah en uiteindelijk vluchtten hij in 1979. Ayatollah Ruhollah Khomeini kwam terug als het inspiratie figuur en op 76 jarige leeftijd nam hij de leiding tot zijn dood. Meerdere partijen waren onderdeel van het ondermijnen van de Shah maar onder Khomeini verdwenen velen van hen en vonden executies plaats. Zonder tegenstanders in de politiek maakte hij van Iran in 1979 de eerste Islamitische republiek met zichzelf als Supreme Leader.
De revolutie zorgde voor een imago van enge, hysterische, mensen die hun vrouwen in zwarte chadors hesen en een fundamentalistische regime steunde dat Iran terug bracht naar de middel eeuwen. Honderdduizenden vooral hoger opgeleide Iraniërs zijn sindsdien gevlucht, sommige hoog geplaatste leiders werden zelfs in Europa vermoord. Toch wordt Khomeini, niet begrepen in het westen, door veel Iraniërs als heilig gezien. Hij was een Ayatollah, de hoogste rank van een Sjiitische geestelijke en later Imam, een heilige. Er wordt gelooft dat alleen de Imams de koran echt kunnen interpreteren en de geestelijke optreden als hun representatieve tot de verborgen Imam terug komt. Alle plaatsen hebben een plein en een straat dat Khomeini heet en zijn portret hangt overal, vaak naast de huidige Supreme Leader, Ayatollah Ali Khamenei.
Iran is verdeeld tussen het bestaande systeem, vooral gesteund door het platteland en arme stedelingen en diegene die verandering willen, maar men wil geen nieuwe revolutie. Zoals een vriend zei, we zijn er allemaal in getrapt en het systeem nu is gesloten voor veranderingen. De Supreme leader is het hoofd van de staat en staat boven de Guardian Council, een groep van twaalf mannen. Deze twaalf mannen zijn door de Supreme leader en zes door hem geselecteerde Islamitische juristen aangewezen. De gekozen overheid heeft een gekozen president en parlement plus twee levels van overheid met een mix aan geselecteerde en benoemde officials. Alle gekozen officials zijn eerst goedgekeurd door de Guardian Counsil voordat ze zich kandidaat mochten stellen. Daarnaast kan de Guardian Counsil veto’s uitspreken over alle door het parlement gepasseerde wetten en heeft de Supreme leader een enorm privé leger met de revolutionaire Basij, Sepah en Pasdaran militairen om hem te steunen en niet de president.
Toch won in 1997 Mohammad Khatami het presidentschap, een schok voor de geestelijke want hij was vrij liberaal naar Iranese standaarden. Hij beloofde veranderingen van binnenuit om confrontatie te vermijden en de hoop was groot. Maar tussen wat hij en de bevolking wilden en wat mogelijk was bleek een groot verschil. Van de honderden voorgestelde wetgevingen werd over meer dan 35% een veto uitgesproken door de Guardian Council.
De enkele veranderingen richting een meer democratische rechtsstaat die hij wel voor elkaar had gekregen werden grotendeels teruggedraaid door de conservatieve Mahmoud Ahmedinejad die in 2005 door de geestelijke naar voren werd geschoven als president. De conservatieve terugslag stopte daar niet, hervormers werden vermoord, studenten geslagen voor protesteren, hervorming georiënteerde kranten gesloten en editors gevangen gezet. Met de hervormers uit de weg of te bang, verloor Iran zijn hoop op verandering van binnenuit. De boosheid en frustratie met de geestelijke, militairen en hun vrienden, die de nieuwe Iran elite vormden, groeide. Hij werd gezien als incompetent en toen hij in 2009 opnieuw won vertrouwde men de uitslagen niet en braken er heftige rellen en demonstraties uit, uit protest tegen oneerlijke verkiezen en om de oppositie de Green Movement te steunen. Alweer een gewelddadige crackdown stopte deze, Journalisten werden geslagen gearresteerd uitgezet of gevangen gezet sociale netwerken afgesloten en ook het mobiele telefoon verkeer, leiders werden gearresteerd duizenden tegenstanders zijn sindsdien verdwenen of gevangen gezet. De Green Movement was de opstand die Iraniërs al tien jaar voorspelden en dat het faalde maakte velen hopeloos. Politiek in Iran is dan ook een gevaarlijk onderwerp, wij merkte dat als men er over praat je meer aan hun gezicht ziet dan aan hun woorden hoort.

Tijdens onze eerste rit naar Tabriz reden we door bruin woestijn landschap langs dorpen met mooie moskeeën en enorme grote Iranese vlaggen. Hoe behendig de dames hun zwarte chador ook tussen hun tanden klemmen, ik vond zo een grote zwarte doek onhandig. Chador betekent letterlijk tent en Em leek het wel handig, zo heb je altijd je picknick kleed bij je. Een grote tegenstelling met de hippe meiden die hun hijab, hooffdoek zo ver mogelijk achter op hun haar leggen en hippe kleurrijke kleding dragen die maar net binnen de kleding wet kunnen. In de gezellig drukke stad kocht ik een oma jurk en een lange zwarte jas voor binnen de kleding wetten.
Daarvoor hadden we geld nodig en omdat vanwege internationale sancties Iran niet is aangesloten op het internationale banken netwerk konden wij er niet pinnen. Dit handelsboycot is ingesteld vanwege het nucleaire atoomprogramma dat volgens Iran voor vreedzame doeleinde is maar volgens een aantal westerse landen ook voor de productie van kernwapens. De internationale sancties hebben Iran geïsoleerd, maar de hervormingsgezinde Hassan Rohani, in 2013 verkozen tot president, wil verzoening met de westerse wereld. Op 14 juli 2015 bereikte hij een akkoord over het nucleaire programma in ruil voor het opheffen van de sancties. Op aanraden van een te eerlijke bank manager wisselde we daarom geld op de bazaar waar we veel meer Rial voor onze dollars kregen dan de officiële koers. Op iedere bazaar zitten mannen met grote stapels geld, de sancties betekenen ook dat de meeste Iraniërs onorthodoxe methode moeten hanteren om hun geld uit het buitenland te krijgen. Hier zijn ze, als met wel meer dingen, creatief mee, een noodzakelijk eigenschap in een land met een regime waarvan niets mag. Ze zijn ook goed van vertrouwen, zitten open en bloot met het geld en helpen ons eerlijk. Ieder biljet heeft naast Imam Khomeini namelijk een verwarrende hoeveelheid nullen die men regelmatig niet noemt of ze spreken over Toman, de oude munteenheid met een nul minder. We hebben overigens nog nooit zo veel problemen gehad met betalen, geld aannemen is niet Iraniërs hun sterkste kant, de meeste lijken überhaupt niet zo veel waarde aan te hechten aan geld en ze wilden dan ook niets van ons aan nemen. Zo betaalde wij ons autorisatie nummer dat we nodig hadden voor de visa aanvraag maanden later via een Iranese vriend. Gelukkig is het land zo goud eerlijk dat je als toerist zonder zorgen met al je cash geld op zak kunt reizen terwijl iedereen dat dus weet.
De Tabriz bazaar op de zijden route is met 7 km2, 24 karavanserais nissen en 22 ronde hallen de grootste van Iran. Wij verdwaalde opzettelijk in de kleurrijke drukte, lachte terug naar iedereen en beantwoorden vragen van de nieuwsgierige markt mannen. Alle bazaars zijn chaotisch druk maar de verkopers zijn rustig, er wordt niet geschreeuwd en het is er geordend. Zo is er een enorme kruiden afdeling, zelf gemaakt geurtjes zonder alcohol, blinkend goud, zilver, kleding, schoenen, vlaggen, messen, pannen en allen hebben een enorme tapijten afdeling.
Het Perzische tapijt is Iraans bekendste en grootste niet fossiele brandstof export product. Ondanks dat er goedkope ‘Perzische’ tapijten in India en Pakistan gemaakt worden werken nog meer dan vijf miljoen Iraniërs in de industrie. Helaas zijn steeds minder jonge mensen geïnteresseerd in het leren knopen. Wij begrijpen het wel, een kleed heeft afhankelijk van de kwaliteit 50 tot 500 knopen per cm2 en een ervaren knoper doet er ongeveer 8000 per dag. Het is voor Iraniërs meer dan een vloerkleed, een tapijt is een display van rijkdom, een investering, een aspect van geloof en cultuur en deel van het dagelijks leven. Ieder huis heeft er dan ook één zo groot als de vloer die samen met de kussens tegen de muren het interieur vormt. Soms bij rijke, moderne gezinnen staan nog wat meubels maar het meeste gebeurt op het kleed, we aten er van met een plastic zijltje, keken tv, dronken thee, speelde met de kinderen, en met een matje sliepen we er zacht op. De traditie je oude kleed aan de moskee te doneren verklaarde de vele kleden die iedere moskee lijkt te hebben.
Vooral de stapels in de Masjed-e Jameh’s waren indrukwekkend. Iedere plaatst heeft meerdere moskeeën maar de Jameh moskee is de belangrijkste en daarom gaan mensen daar op vrijdag, de belangrijkste dag in Islam, vaak heen om te bidden. Bijna alle moskeeën zijn schitterend blauw door de indrukwekkende tegelwerken. Vanuit het park keken we naar de in 1465 gebouwde koepel van de Kabud moskee wat betekent blauwe moskee, waar kunstenaars 25 jaar lang blauwe tegeltjes tegen aan plakte. Hij heeft helaas een tweede aardbeving niet overleefd en is nu niet meer blauw. In een andere moskee om de hoek kregen we thee van de vriendelijke mannen en een dame kwam terug om haar nummer aan ons te geven en ons uit te nodigen op het eten. Dit was de eerste van ontelbare verzoeken van vreemde mensen die ons, gasten in hun land, heel graag te eten wilde geven. We voelde ons vaak westers schuldig dat we niets terug konden doen maar begrepen dat de eer van ons bezoek meer dan voldoende was.
In Tabriz wonen veel Azeri’s, we herkende wat woorden uit het Turks en begrepen dat er meer Azari’s in Iran wonen dan in Azerbaijan waar ze ook wel Turks genoemd worden vanwege hun Turkse dialect. De Perzen en hun cultuur wordt gezien als de Iranese cultuur en met 60% van de bevolking zijn zij de grootste groep van de acht ethische groepen de Azari’s, Koerden, Arabieren, Lors, Turkmen, Baluchis en nomaden. Naast deze groepen heeft Iran werelds tweede grootste gemeenschap lang blijvende vluchtelingen. Met alleen al geregistreerd meer dan een miljoen Afghanen en bijna 50.000 Irakezen.
Officiële cijfers zeggen dat van al deze mensen 99% moslim is waarvan 89% Sjiiet en 10% Soenniet. Niet dat deze nummers kloppen, jezelf Sjiiet noemen is het makkelijkst in bureaucratisch Iran. De 1% staat voor kleine gemeenschappen Christenen, Joden, Zoroastrianen en Baha’is. Het Baha’isme is het enige verboden geloof, naar andere geloven en culturen zijn Iraniërs altijd ruimdenkend en tolerant geweest. Ze accepteren alle andere geloven, die worden officieel erkent door de overheid, zijn vrijgesteld van militaire dienst en hebben gegarandeerde plekken in het parlement, ze worden echter niet aangemoedigd en bekering vanuit Islam wordt gestraft met de dood. In tegenstelling met de rest van de wereld waar de meeste moslims Soenniet zijn, zijn de Iraniërs overwegend Sjiiet. Toen de profeet Mohammed in 632 overleed ontstond er een geschil over zijn opvolger en de moslims werden verdeeld. De Soennieten steunde Abu Bakr, de profeet zijn schoonvader en vriend en de Sjiiet steunde Ali bin Abi Taleb, zijn schoonzoon, neef en een van de eerste bekeerde, de eerste van de twaalf Imams.

Nadat we goed ons buskaartje hadden laten controleren op datum, de Iranese kalender telt vanaf Mohammed en het is er juli 1394, gingen we naar Ardabil. We werden, zoals met alles, ongevraagd geholpen, Em stapte voor in de stadsbus in bij de mannen en ik achter bij de vrouwen die gelijk plek voor me maakte, tegen me kletste en me aanraakte. Vaak wilde ze weten of ik wel ok was met een hoofddoek om, want dat was ik vast niet gewend en of ik het erg lastig vond niet naast Emory te zitten. Want net als in de savari’s, gedeelde taxi’s waar het grappig schuiven is om ‘vreemde’ mannen en vrouwen gescheiden te houden maakt het ook in de bus eigenlijk niet echt uit als het niet lukt. Hoe gezellig het in de stadsbussen ook is met alle dames achterin was ik blij dat man en vrouw in de mini busjes en lange afstand bussen wel gewoon naast elkaar zitten. De comfortabel bussen die overal heen gaan en altijd op tijd lijken waren erg comfortabel en gaven ons een dankbaar moment van rust tussen de soms overweldigende gastvrijheid.
Omdat Iraniërs graag hosten zetten we iedere nieuwe plek waar we heen gingen op de couchsurf website. Wat onzeker of het wel zou werken waren we verbaasd steeds tientallen uitnodigingen te ontvangen. Onze eerste host Hamed haalde ons op van het bus station en stuurde ons naar de highlights in de stad.

Onderweg naar de Sheikh Safi-od-Din mausoleum sloegen we weer verschillende eet afspraken af. De graftombe, maar vooral het plafond vol goud en details en het lichtval zijn mooi. In de typische Perzische tuin, beken we de Allah Allah toren, zo genoemd omdat het blauwe tegeltjes werk een eindeloze herhaling van de naam Allah is. De tuin is als alle Perzische tuinen traditioneel gevormd om het paradijs te symboliseren, met vier sectoren die alle tuinen hebben en die de Zoroastrian elementen lucht, aarde, water en planten symboliseren.
Op de bazaar zochten we naar een cadeautje voor de moeder van Hamed, wij wisten niet zo goed wat lekker was maar de gezellige markt mannen stopte van alles in ons mond om te proeven. Ook wij probeerde het ta’arof beleefdheid systeem te hanteren maar dat bleek nog lastig. De winkeliers en taxi chauffeurs die ons vertelde geen geld te willen gaven we het toch, maar zelfs na het beleefde drie keer weigeren accepteerden mensen ons geld vaak niet. Het eerst drie keer weigeren geeft men de kans hun gezicht te redden als ze het eigenlijk niet kunnen missen. Bij de vierde keer aanbieden neem je dan ook pas iets aan maar regelmatig werden we met het kopen van groente op de markt, thee in een theehuis of zelfs eten in restaurants al voor de vierde keer aanbieden vriendelijk weg geduwd en gedag gezegd. Naast proberen te betalen waren we druk met het foto’s maken van de mooi geëtaleerde stallen onder de bungelende spaarlampen. Ook hier bleek iedereen Nederland en vooral onze voetballers te kennen. Voetbal is een obsessie voor Iraniërs maar omdat vrouwen geen mannen in korte broeken mogen zien zijn de velden achter hoge muren. Het voetbal dat wel zagen was op TV dat vrouwen dan weer wel mogen zien.
Met de hele familie op het grote tapijt aten we het heerlijke eten van mama en beantwoorden al hun vragen. Hamed zijn zus studeert voor architect en we leerde dat de Perzische architectuur niet alleen een sterke invloed in de Islamitische maar op de wereld cultuur heeft uitgeoefend. Zelfs werelds beroemdste gebouw, de Taj Mahal in India is van een Iranese architect. Typerend zijn vooral de vele blauwe tegeltjes waar wij in centraal Azië en Dubai al verliefd op waren. Door het gebruik van veel versieringen, details en lichtval lijkt de architectuur vaak complexer dan hij eigenlijk is. Wij houden van de basis bouw stijl met entree domes, de mihrab, decoratieve niches om de richting van Mecca aan te geven en de mooie openingen naar de binnentuinen. Maar vooral van de symetrie waarin volgens de Islam regelgeving gebouwd wordt, Em voor zijn foto’s en ik vanwege mij autistische liefde voor orden.
Van de dames in dit toch vrij traditionele gezin begrepen we al snel dat ondanks de strenge Sharia wetten ook hier thuis de vrouwen toch vaak de broek aan hebben. Voor de komst van de Islam hadden vrouwen meer gelijkheid en vrijheid dan in hun buurlanden. De Islam herkent dat vrouwen en mannen verschillend zijn in rechten en verantwoordelijkheden en mannen zouden hun vrouwen moeten beschermen en onderhouden. In de praktijk betekende dit voor de Iranese vrouw dat veel van hun rechten verdwenen of alleen in het voordeel van de man werden, hun vrijheid werd beperkt en ze kleding voorschriften kregen opgelegd. Reza Shah verbeterde de status van de vrouwen, de trouw leeftijd werd verhoogde naar 18, ze mochten scheiden, kregen gelijke opleidingen, werden aangemoedigd te werken, mochten stemmen en polygamie werd ontmoedigden. Hij verbood het dragen van de chador wat zelfs voor de vrouwen te revolutionair was en sommige, te bang voor arrestaties met chador en te beschaamd zonder chador gingen daarom 6 jaar lang niet naar buiten. Ook vrouwen namen deel in de revolutie tegen de Shah, maar hadden niet voorzien hoe de Islamitische republiek en zijn geadopteerde versie van de Sharia wetten hun rechten zouden beïnvloeden. Binnen een paar jaar waren ze terug in de hejab en deze keer verplicht. De trouwleeftijd daalde naar 9 en man en vrouw werden strikt gescheiden. Gelukkig zijn niet al hun rechten verloren gegaan en de in 1997 gekozen President Khatami versoepelde de wetten. President Ahmedinejad, in 2005 naar voren geschoven door de geestelijke, legde de wetten weer agressief op en na de 2009 protesten werden de controles op kleding en haarstijl weer opgevoerd door de Ershad (moraal politie) en Basjij (militairen). President Rohani beloofd vanaf 2013 meer vrijheid van meningsuiting, betere toegang tot internet, meer academische vrijheid, meer rechten voor religieuze minderheden en vrouwen maar ondanks deze mooie woorden zijn sinds zijn aantreden mensen rechten zelfs vaker geschonden. Ondanks dat de vrouwen aangeven dat de hejab het minste van hun zorgen is gebruiken ze de kleding voorschriften als stil protest. Iedere dag riskeren ze arrestatie door zonder man de straat op te gaan, hun traditionele manteau jas te verruilen voor kortere strakkere gekleurdere kleding, hun hoofddoek zo veel mogelijk achter op hun haar te dragen en lipstick te dragen.

Lang reden we langs de Kaspische zee dat eigenlijk het grootste meer ter wereld is, vijf keer groter dan zijn opvolger. De ‘zee’ is nu opgedeeld in territoriale delen maar mocht het officieel een meer worden genoemd dan zal het eerlijk verdeeld moeten worden over alle aangrenzende landen. Het enorm olie veld in deze ‘zee’ zorgt voor verschillende belangen en milieudeskundigen zijn ongerust over het aanboren. Wij stapte aan de kust uit in Rasht, niet om te zwemmen daar is niets aan in chador maar voor het hoogtepunt voor de Iranese toeristen, het verfrissende klimaat. In Nederland noemen we dat gewoon regen maar de Iraniërs maken er een vakantie bestemming van.
Said een Engelse docent plukte ons in de eerste vijf minuten van straat, gaf ons thee regelde een slaap plaats en liet het enige hoogtepunt van het dorp zien, het standbeeld. Het plein staat vol posters van martelaars zoals we door het hele land zagen, deze jongens hebben hun leven gegeven in de Iran-Irak oorlog.
In 1980 maakte dictator Saddam Hoessein van Iraq misbruik van de chaos in Iran en viel de olie rijke Khuzestan provincie binnen dat hij claimde als een historisch deel van Iraq. Dit resulteerde in een wrede acht jarige oorlog met loopgraven, mijnenvelden en zelfs gebruik van gifgas door Iraq waarin naar schatting één miljoen Iraniërs de dood vonden. Deze gezamenlijke vijand maakte dat de Iraniërs druk waren met de oorlog en niet de Islamitische revolutie. Bang voor Iranese dominantie in het Golfgebied en niet blij met Khomeini steunden de Arabische landen Irak en ook het westen steunde Irak. Irak was daarom veel beter uitgerust met wapens en vliegtuigen maar Iran had meer mensen. Khomeini maakte er een heilige oorlog van en stuurde zijn jongens zo jong als 13 jaar de oorlog in. Overtuigd dat ze naar de hemel zouden gaan als martelaars liepen sommige zelfs door mijnenvelden om ze zo te ruimen.
Na deze geschiedenis les van Said moesten wij mee naar school met een taxi chauffeur die eigenlijk engineer was. Werkeloosheid en onder niveau werken zijn een groot probleem, veel Iraniërs zijn hoog opgeleid en bijna iedereen lijkt wel ergens extra lessen in te volgen. Meer dan 97% gaat naar school en veel studeren ook, op de universiteiten is bijna 2/3 vrouw, helaas werkt wel minder dan 20% van de vrouwen. De studenten werden helemaal zenuwachtig van ons maar hun nieuwsgierigheid won het en ze durfde uiteindelijk toch vragen te stellen. De meiden giechelde en de jongen tussen de 8 en 12 vroegen stoer de juf ons te halen maar waren iets minder stoer toen we er dan ook echt waren. Elkaar opstokend durfde ze dan toch wat vragen te stellen en op onze vraag waarom ze zo graag Engels wilde leren kregen we een bijna zelfde antwoord van iedereen. Ze willen internet kunnen lezen om te weten wat er gebeurd in de wereld en verder studeren liefst in het buitenland. De juf maakte ze nog iets zenuwachtiger door te grappen over het les materiaal dat samen dansen als voorbeeld gebruikte. Iets dat ten strengste verboden is in Iran, zo leerde we dat het ‘uitgaan’ inhoud dat je met de bus gaat. Op vrijdag avond heeft die namelijk muziek en als die rijdt kunnen vrouwen achterin en mannen voorin een beetje mee bewegen en stiekem flirten.
Onze Said was creatief, we moesten eten bij hem thuis met zijn broer en oude moedertje en kregen vol trots een glaasje zelf gemaakte whisky. Bevriend zijn met de lokale apotheker die alcohol verkoopt bleek zo zijn voordelen te hebben. Na het eten luisterde we naar de muziek van zijn broer op een dulcimer, een traditioneel instrument. In Iran is eigenlijk alleen traditionele muziek toegestaan, alle muziek moet goedgekeurd worden door de overheid en live optredens zijn daarom zeldzaam. Vrouwen zijn niet toegestaan te zingen laat staan op te treden, wel schijnen er af en toe ‘woman only’ concerten te zijn.
Satelliet TV is niet alleen illegaal vanwege de Amerikaanse films en Turkse muziek maar ook veel films van eigen bodem komen niet door de commissie. Ondanks de censuur zijn de bioscopen wel populair net als poëzie en literatuur. Ook alle boeken moeten worden goedgekeurd en door de censor zijn duizenden oude en nieuwe werken verbannen. Wij mochten een foto nemen van een illegale boeken verkoop op straat, zonder de gezichten van de mannen die een groot risico nemen. Tijdens een door de overheid geregelde campagne in de late jaren ‘90 zijn meer dan 80 schrijvers, poëten, vertalers en politici vermoord. In 1995 gingen 21 schrijvers in een bus naar Armenia, hun chauffeur probeerde de bus van een 300 meter hoge klif te rijden en er zelf in de laatste seconde uit te springend. De bus raakte een steen en stopte, de chauffeur vluchten en de schrijvers werden gearresteerd om later vrijgelaten te worden met instructies er nooit over te praten. De beste Iranese schrijvers en film producers wonen daarom in het buitenland waar ook het populair boek is geschreven ‘Censoring an Iranian Love story’ over een auteur die worstelt een liefdes verhaal te schrijven dat door de censuur komt.

Said kwam ons vroeg halen om ons op een busje naar Fuman te zetten. Daar maakte we nog meer vrienden die ons trots hun moskee lieten zien en we aten meer warme Gilian koekjes vers uit de oven, dan goed voor ons was.
Het minibusjes systeem in Farsi is niet duidelijk voor ons maar locals hielpen ons altijd zo uitgebreid dat we overal altijd zonder problemen zijn gekomen. Zo ook in Masuleh een dorpje van minstens een millennium oud, gebouwd tegen een berg wand, vol oude modder huisjes waar de een zijn dak andermans tuin is.
Heel gastvrij maar soms een tikkie onzeker en chaotisch waren er altijd plannen met ons waar iedereen van op de hoogte leek te zijn behalve wij. Bij terugkomst in Rasht werden we door Said zijn broer trots in zijn nieuwe auto mee genomen naar het laatste traditionele Gillian huis. Nog veel trotser dat hij met ons was stelde hij ons aan al zijn buschauffeur collega’s voor. Ondertussen keken wij naar een stoelendans van lokale toeristen die zorgde dat de Koerdische dans te laat begon en wij die miste want de professor en directeur van de school belde. We werden verwacht in zijn huis, zijn dochter en vrouw hadden ons uitgenodigd op het eten en ze hadden heerlijk gekookt. Hun zoon wil gaan studeren in Europa en wij beantwoorden zo politiek correct maar eerlijk mogelijk hun vragen over de meisjes jongens verhoudingen op de scholen. Dochter liet trots haar pianospel horen en tekeningen zien, moeder showde haar tapijt knopen en wij begonnen ons steeds slechter te voelen nooit zo veel extra vaardigheden te hebben ontwikkeld ondanks dat we er meer middelen voor hadden gehad. We geven de schuld aan de afleiding van TV en uiteraard alcohol.

Met de VIP nachtbus, nog luxer dan de al luxe gewone bussen, gingen wij naar hoofdstad Tehran. Naast dat meer dan 70% van de bevolking in steden woont is sinds de revolutie in tien jaar de Iranese bevolking meer dan verdubbeld. Voorbehoedsmiddelen werden verboden, grote families aangemoedigd en vrouwen kregen gemiddeld 6 kinderen. Toen in 1990 de economische gevolgen duidelijk werden werd dit beleid teruggedraaid tot in 2010 de Ahmedinejad overheid voorbehoedsmiddelen weer als onwelkome westerse import labelde. Veel van de in de jaren ‘80 geborenen krijgen nu zelf kinderen, de populatie groeit snel en Tehran is nu een van werelds meest bevolkte steden.
Ons couchsurf contact zei ons naast de enorme Tehran bus terminal te wachten op zijn witte auto. Nu zijn 99% van de auto’s in Iran wit en toen we elkaar eindelijk vonden hadden we lol vanaf het eerste moment. De Iranese gastvrijheid is al geweldig maar Tahmasb en zijn vrienden verwende ons tot schuldgevoel aan toe en maakte dat wij ons thuis voelde bij lang verloren vrienden.
Tahmasb kocht een bizar grote doos Iranese koekjes, had een hele maaltijd voor ons klaarstaan en gaf ons, ondanks hevig protest zijn bed. Samen met Ali gingen we op Iranese wijze ‘stappen’, bij gebrek aan nachtclubs wordt er in de auto rond gereden en telefoon nummers uit gewisseld door het raam. Speciaal voor ons hadden ze twee blikjes Heineken illegaal op de zwarte markt gekocht dat we dronken naast hun eigen gemaakte bier. Er is wel Islamitisch bier maar daar staat groot 0% op en is dus eigenlijk gewoon een frisje. Vanaf de berg hadden we een gaaf nachtelijk uitzicht over de enorme grote drukke stad en hielden een hilarische fotoshoot. Weer thuis ontmoetten we Ravasht die zelfs een illegaal kruiden sigaretje mee had dat de mannen deed giechelde terwijl vlot de hele doos koekjes verdween. Ons werd duidelijk dat in Iran niets mag maar alles gebeurt.
Wij sliepen in het rijke noorden van Tehran waar alles pas in de afgelopen 50 jaar is gebouwd behalve twee paleizen. Bij het zomer paleis moest alles los betaald worden, wij bekeken The White palace daarom van buiten en gingen alleen The Green palace in. Daar mochten we geen foto’s maken van diens schitterende spiegelhal wat we voor dat geld toch stiekem deden.
Het gat met het arme zuiden is groot maar ook daar hebben de meeste Iraniërs twee banen en in de midden klasse werken nu vaak ook de vrouwen. Veel stellen wonen nog jaren bij hun ouders voordat ze hun eigen plekje kunnen betalen en vaak leven meerdere generaties familie in één huis. Mannen die alleen wonen worden zielig gevonden en vrouwen verdacht. Zo woont ook Ravasht op de begane grond onder zijn zus met haar gezin en zijn moeder waar hij iedere ochtend ontbijt en die uitkomst bood toen we tomaten te kort kwamen. Em reed ons er heen, Tahmasb was iedere keer dat Em in de spiegel keek bang dat hij de verkeerde kant op zou afslaan want spiegels of knipperlichten worden niet gebruikt. Überhaupt regels worden niet zo gebruikt en als je tenminste niet in de file staat is het opletten in het chaotische verkeer van Tehran. Wij meiden gooide binnen altijd eerst ons hoofddoek af maar Em kreeg iets aan en zo werd hij omgetoverd tot Ayatollah. Hij poseerde bloed serieus voor de foto’s tot we allemaal spierpijn hadden van het hysterisch lachen.
Na weer een te gezellige avond reden we door een vreemd stil Tehran midden in de nacht naar huis. Ondanks dat de meeste aandacht naar het nucleaire power programma gaat is Irans grootste milieu probleem het resultaat van het vele verkeer en de groeiende industrie. Door de chronische luchtvervuiling zijn verschillende dagen per jaar scholen in Tehran zelfs dicht. Ze zouden zuinigere vervoersmiddelen moeten hebben maar de sancties zijn een grote barrière. De overheid probeert de problemen wel aan te pakken, zo heeft Iran verschillende wind molen parken, enorme zonnen energie plantages en plant met schoolkinderen regelmatig bomen. Ze verhoogde de brandstof prijzen weliswaar ook voor economische redenen, tot 2007 zagen Iraniërs het als hun recht goedkope benzine te hebben, sinds 1979 subsidieert Iran hun benzine, gas en elektriciteit. Toen ze zelf minder olie konden raffineren moesten ze benzine tegen hoge marktprijzen inkopen dat ze voor minder dan $0,10 per liter verkochten. De prijzen zijn nu langzaam gestegen naar $0,70 maar nog steeds kost het de overheid veel geld. Maar uit angst voor een nieuwe revolutie durven ze de prijs niet te hard te verhogen. Om te tanken heb je daarom nu een pasje nodig zodat iedere chauffeurs maar een beperkte hoeveelheid benzine kan kopen, helaas blijken extra benzine pasjes makkelijk illegaal te koop.
Op Tehrans meer dan 1000 jaar oude bazaar is bijna alles te koop. Het is een stad op zich met banken, hostels, een kerk, brandweer kazerne en verschillende moskeeën. Er waren te veel jonge kinderen aan het werk wiens toekomst we zagen in de oude, kromme, te zware karren trekkende mannen die hard werkte, ons regelmatig bijna omver reden maar er vriendelijk bij lachten. Wij lachte als de mannen elkaar riepen, een hopeloze taak naar ons idee in een land waar bijna iedereen Ali heet. Iedere dag is de bazaar druk en ondanks dat er steeds meer shopping centra komen, wordt er geschat dat Tehrans bazaar alleen al een derde van Irans gehele retail en handel controleert. Er zijn meer dan 4000 tapijt handelaren in 60 passages, in 2011 verkocht één van hen zijn 4x6m winkeltje voor $1 miljoen aan een verkoper van $0,50 cent onderbroeken die in het eerste jaar voor $2 miljoen om zetten. De conservatieve bazaris hebben dan ook een enorme economische en daarom politieke macht. Ze hebben een lange geschiedenis van opstand tegen de autoriteiten en oefende grote invloed uit tijdens de revolutie door het sluiten van de bazaar.
We zagen er naast veel bidkralen vast houdende mannen, ook veel vrouwen in zwarte chadors, maar ook verbazingwekkend veel haartransplantaties en neuscorrecties. Tehran is de plastisch chirurgie hoofdstad van de wereld, doet meer dan 100.000 neuzen per jaar en heeft meer dan 3000 plastisch chirurgen. De $1000 tot $4000 voor een neuscorrectie is vaak meer dan een jaarsalaris en is een status symbool geworden waar geen schaamte voor is. Sommige mensen dragen zelfs een pleister op hun neus als mode item. Met Tahmasb gingen we naar een van de vele mooie parken, schroefde de zoomlens op gingen nieuwe neuzen kijken.
Tehran kent naast verschillende intriges en twee revoluties ook twee coups d’etats. In The White palace, plotten de Shah en CIA’s Kermit Roosvelt de Coup dat de overheid van Prime minister Mohammad Mossadegh in 1953 neer haalden. Voor Lumumba in Congo, Sukarno in Indonesië en Allende in Chili was hij de eerste democratisch gekozen leider die omver geworpen werd door de CIA. Mossadegh betaalde een hoge prijs voor het vinden van een betere deal voor Irans winstgevende Olie velden. Toen de Britten hem een eerlijk deel weigerde van het, op dubieuze wijzen verkregen, bedrijf nationaliseerde hij het en verdreef de Britse diplomaten die hij terecht verdacht van een plot om hem af te zetten. Hiervoor en voor zijn aanmoedigingen van ontwikkelde landen om de ‘koloniale grap’ af te schudden, werd hij door de Times in 1951 man van het jaar genoemd. Maar de britten wanhopig ‘hun’ olie terug te krijgen moedigde een wereldwijde boycot op Iranese olie aan en maakte zijn naam vuil. Ze overtuigde Amerika dat hij weg moest en diens CIA opereerde vanuit de kelder van de voormalig US ambassade de coupe die hem neerhaalden. De Shah kwam terug en de olie was gedenationaliseerd, maar de Britse monopolie was verbroken en Amerika claimde 40% voor de moeite. De 25 jaar er na kwam de Amerikaanse steun en vooral diens invloed over Mohammad Reza Shah ook vooral uit dit voormalige US ambassade gebouw dat helaas alleen open is in februari en nu de US Den of Espionage heet.
In het waarschijnlijk enige vegetarische restaurant in heel Iran, dat speciaal voor mij was uitgezocht, namen we met heel veel moeite afscheid van onze nieuwe vrienden voor het leven die gastvrijheid naar een heel nieuw niveau hebben getild.

We overnachten in de super relaxte trein naar Gorgan, waar we met de hele coupee op de foto gingen, thee kregen en zelfs werden geholpen onze bedden op te maken. Onze trein vrienden namen ons liefst mee naar huis maar wij sloegen zo beleefd mogelijk af en pakte een hotelletje. Na alle nieuwe homestay vrienden wilde we even rust.
We slenterde door de oude straatjes, de kleurrijk mix van mensen bekijkend, naar de 15e eeuwse stenen Imamzadeh-ye Nur toren waar de bruine modder huisjes allemaal twee klinken op de mooie deuren hebben. Een platte ronde voor de vrouwen en een lange dunnen voor de mannen ieder met een ander geluid zodat binnen men wist wie de deur kon open maken.
De Imamzadeh Abdollah is een mausoleum en moskee omgeven door grafstenen en schitterend spiegelwerk dat nog steeds wordt uitgebreid. Een lieve dame hees mij in een bloemen chador, pakte mijn arm en leidde mij rond door de moskee waar de dames heel ontspannen aan het lezen en kletsen waren onder de enorme glitterende kroonluchter.
Na ons favoriete ei en tomaat uit een pannetje ontbijt gingen wij met Turkmen Maksat over de steppen op zoek naar Alexanders wall in Gonbad-e-Kavus. Turkmen met hun paarden en kamelen zijn afstammelingen van een nomadische Turkse stam die ooit Iran regeerde. De mannen met witte tulbanden om en de vrouwen in gekleurde lange jurken en gebloemde hoofddoeken zijn mooie mensen. Ze lijken Kazakh-Mongools zoals wij in Centraal Azië eerder zagen en weer waren we onder de indruk van sommige hun schitterend licht blauwe ogen in ronde gezichtjes.
We namen twee dames mee naar een ander dorp, ze wezen trots de katoenvelden en kamelen aan, bekeken mij van top tot teen en ik hen. Veel hebben hun paarden voor motoren verwisseld maar hebben nog wel dezelfde tassen er op.
Em stelde zich heel wat voor van de 180km lange muur van Alaxander de Grote, hij loopt tussen de Golestan mountains en Caspian sea en wordt in Turkmen Qezel Alam, oftewel Rode Slang genoemd naar de rode aarde. Over de jaren hebben mensen de stenen van de muur gebruikt om mee te bouwen en na een lange zoektocht vonden we wat oranje bolders die de plek aan gaven waar ooit de muur moet zijn geweest. Ik probeerde niet te hard te lachen om Em zijn teleurstelling en Maskat kreeg hem weer vrolijk door ons door Turkmen dorp Aq Qual’eh te rijden naar zijn dorp Malaisheikh op de grens met Turkmenistan. De nomaden zijn de kleinste groep in Iran en ondanks pogingen van de overheid ze te settelen leven toch nog ongeveer een miljoen mensen een trekkend bestaan. In deze oude caravan dorpen woont tegenwoordig bijna niemand meer in tenten. Bij zijn vrouw thuis dronken we thee en ze gaf me een Turkmen gebloemde hoofddoek en koekjes mee. Zijn schattige zoon was heel nieuwsgierig, net als de mannen in het dorp die ons in traditionele kleding hesen en waarvan we alle mooie traditionele huizen moesten zien.
Terug in Gorgan at Em kebab en ik falafel, iets dat we standaard leken te eten als we niet bij mensen thuis aten. Het fast food van vooral patat en pizza waar men van houdt waren wij snel zat. De ijsjes, cakejes, dadels en nougat vonden we veel lekkerder. Net als de verse vruchtensappen waar wij voor het gemak van vergaten dat er heel veel suiker in zit. Ter compensatie dronken we de liters thee niet door een suikerklontje tussen onze tanden, of van ons schoteltje, zoals de Iraniërs doen.

De mensen in de nachtbus maakte ons vroeg in de ochtend wakker en toen we slaperig de bus uit stapte in Mashhad, Irans tweede grote stad, stond daar Javad, onze couchsurf vriend. Hij had contact gehad met de buschauffeur en we werden zo over gezet in zijn auto. We ontbeten met zijn vrouw Somayeh en speelde samen met Elina hun schattige maar tikkie verwende dochter. Mashhad betekent plaats van martel dood vanwege de tombe van martelaar Imam Reza en is daarom ook Irans heiligste stad. Somayeh hees mij in een chador en we gingen naar het grandioze Haram-e Razavi complex. Dit Mekka van Iran trekt meer dan 20 miljoen pelgrims per jaar en is een van de mooiste plekken in de Islamitische wereld. Er mogen helaas geen camera’s het complex in, met de telefoon mochten we wel foto’s maken maar de vele dome’s, minaretten, grote binnentuinen, kroonluchters, mozaïeken en spiegel wanden, waren zo groot, schitterend, goud en gedetailleerd dat we het waarschijnlijk ook met de camera geen recht hadden gedaan.
Officieel mag je als niet Moslim niet overal naar binnen maar Javad vond van wel en hij leiden ons rond. Ik deed mijn best de mannen bij te houden onder mijn gladde, warme chador die ik probeerde zo goed mogelijk op te houden met schoenen in mijn ene hand en Elina op mijn andere arm. Emory vond het maar wat grappig, maar ook een beetje onhandig, als ik me omkeerde herkende hij me echt niet tussen al die vrouwen in dezelfde zwarte chadors.
De mannen links en ik rechts baande ons een weg naar de tombe van Imam Reza. De duwende menigte schreeuwde, jammerde en huilde alsof deze achtste Imam recent martelaar is geworden. Het is echter al even geleden, in 817AD werd deze achtste Imam vergiftigd maar men rouwt er niet minder om.
Het Haram complex oftewel, de holy shrine, blijft groeien, de stichting die het managet is een bedrijf met winkels, eten en transport maar het meeste geld komt van donaties en de verhuur van begraaf plaatsen. Naast de Imam begraven worden is een grote eer maar niet goedkoop en plekjes gaan vanaf $1600.
Bij het Boq’eh-ye Khajeh Rabi mausoleum een stuk kleiner maar net zo mooi kun je voor de helft begraven worden, voor maar $800 mag je 30 jaar blijven liggen. Wij speelde er met Elina die netjes alle klei blokjes, waar je tijdens het bidden je hoofd op legt, verzamelde en ook wij kregen snoepjes van vreemde mannen die je in de moskee dus wel mag aannemen.
Somayeh verwende ons met lekker eten, we vergeleken Europa met Iran en hadden het over geld en vrijheid. Ze verkleden ons in traditionele conservatieve Iranese kleding en samen met Elina hadden we de grootste lol. We kregen zelfs hun bed en vonden het moeilijk na zo een fijne nacht al weer afscheid te moeten nemen van deze geweldige familie.

Met de trein waar een journalist ons verhaal aan iedereen die voorbij liep vertelde, gingen we naar Kerman. Theehuizen zijn vaak verborgen zo ook die op de bazaar, we vroegen de weg aan twee jongens die ons er heen brachten, eten voor ons regelde en onze nieuwe beste vrienden werden. Samen met een gezellige familie dronken we allemaal thee maakte foto’s en luisterde naar live muziek. De jongens leerde nog Engels en we communiceerde regelmatig via de Engelse juf van de 18 jaar oude Emad. Wij spraken de juf alleen over de telefoon maar volgens Emad is ze heel mooi. Zo mooi dat hij met haar wil trouwen, ze wil nog niet maar hij vindt het niet erg te wachten op haar.
Voor het eerst en gelukkig laatst werden we in Iran afgezet, de mausoleum man liet ons de niet bijzondere tombe zien en vroeg aan de jonge jongens 100 Rial, wij met ons Hollandse rechtvaardigheid zeiden dat we niets wilde geven, maar de jongens redeneerde dat hij het waarschijnlijk nodig had als hij zich genoodzaakt voelde mensen te beduvelen.
We waren onder de indruk van het Yakh Dans ijs huis, dat is zo gebouwd dat het ijs dat ze in de winter in de tuin hebben laten bevriezen, bevroren blijft tot aan de zomer. Knap zonder elektra en zeker aangezien Kerman midden in de woestijn ligt. Beroemd in die woestijn zijn de 1,5 miljoen Baluchis vanwege hun kamelen racen, ze zijn onderdeel van een grotere groep in de Baluchestan woestijn die strekt tot in Afghanistan en Pakistan. Ze spreken Baluchi, zijn donkerder, de vrouwen dragen gekleurde kleding en mannen Shalwar Kameez, een lang shirt en baggy broek, een soort pyjama, hun kleding en gebruiken zijn Pakistani en deden ons aan India denken.
De mooie Moshtari-ye Moshtaq is het mausoleum voor Soefi aanhanger Ali Shah. Het Soefisme is in het westen vooral bekend van de mooi rond draaiende mannen in lange rokken. Het is een mysterieus aspect van Islam en geliefd bij Iraniërs, het conflicteert niet met Sjiieten en Soennieten maar wordt door de autoriteiten geargwaand. Ali Shah was bekend vanwege zijn zang maar kwam uiteindelijk zo ver van zijn volgers te staan dat hij in de Masjed e-Jameh werd gestenigd.
Op aanraden van onze vrienden gingen we met de bus door de woestijn over de oude caravan route naar oude steden Rayen en Mahan. Deze route is nog steeds een handels route alleen nu voor drugs uit het vlak bij gelegen Afghanistan en Pakistan. Ondanks dat gebruik of bezit van drugs strafbaar is met de dood heeft Iran meer dan een miljoen verslaafde. Dat ze die niet allemaal ter door veroordelen blijkt aan de methadon en schonen naalden programma’s die ze hebben voor verslaafde gevangene.

Yazd is een van de oudste dorpen op aarde en de nog 2000 Qajar tijd huizen hebben traditionele deuren, glas in lood ramen, elegante bogen en de typerende badgirs. Die windtorens zijn een eeuwenoud airco systeem die ieder zuchtje wind opvangen. De vernuftige lucht schachten zorgen ook dat de warme lucht niet naar binnen komt en leidt de koelere lucht via koud water, dat het nog verder afkoelt voordat het het huis binnen komt.
Er wonen veel Zoroastrians, zij zijn volgers van de tussen 1000 en 1500 BC geboren Zoroaster, geloven in dualisme, de eeuwige strijd tussen goed en kwaad en waren een van de eerste gelovigen die een onzichtbare god aanbaden. Hun supreme beiing, Ahura Mazda had geen symbool of icon maar hij vroeg zijn volgers naar hem te bidden in de richting van het licht. Het enige licht dat zij toen controleerde was vuur dus bouwde ze vuur tempels om de vlam eeuwig te laten branden. Het vuur in de Ateshkadeh vuur tempel brandt al vanaf 470BC. Wij konden ons tijdens het kijken er naar niet voorstellen dat in al die jaren, er niet één keer, iemand per ongeluk in slaap is gevallen en het met een Bic aansteker stiekem weer heeft aangestoken.
Ook hier is de Masjed-e Jameh op de plaats van een vuurtempel gebouwd. Diens 48 meter hoge toren minaretten zijn één van de hoogste in Iran en gebouwd als herkenningspunten voor de caravans die door de woestijn trokken. Veel tradities en ceremonies komen uit de Zoroastrianen tijd en zijn nog belangrijk in de moderne Iranese cultuur. Zo ook No Ruz het Iranese nieuwjaar dat de overheid probeert te stoppen, volgens de locals omdat de overheid ze geen plezier gunt.

Wat wel uitgebreid gevierd mag worden is Hossein. Nou ja gevierd, vijftien dagen lang lopen rouwende mannen, volledig in het zwart gekleed, achter grote decoratieve messen door de straten. Huilend en biddend slaan ze elkaar op de borst of zichzelf met kettingen. Hiermee herdenken ze het martelaarschap van de derde Imam, Imam Hossein die in 680 met zijn 72 volgers werd vermoord. Shia moslims vieren de sterf dagen van alle 12 de Imams maar de meeste alleen de 1e Ali, de 8e Reza en dus de 3e Hossein. Het continue kabaal van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat van de enorme trommels en het bidden uit de luide speakers maakt het een indrukwekkend soms overweldigend event.
Samen met Francois bekeken wij wat verbaasd de eerste avond in Shiraz. De Zand dynastie hoofdstad, is in Iran bekend om zijn universiteiten terwijl onze eerste associatie met Shiraz wijn was. Maar helaas word er echt geen wijn meer gemaakt en maken ze van de bekende Shiraz druif alleen nog maar rozijntjes.
Gelukkig was er genoeg te zien om ons af te leiden. De Masjed-e Vakil moskee was al mooi maar de Aramgah-e Shah-e Cheragh met grote binnentuin en duizelingwekkende spiegelwerk was nog veel mooier. Lang geleden kwamen de dure spiegels per boot naar Iran, toen ze een keer stuk aan kwamen maakte een kunstenaar er een spiegel mozaïek van en sindsdien is dit traditie. Wij werden er warm welkom geheten, rond geleidt, mochten de tombe van Sayyed Mir Ahmad aanraken, één van de 17 broers van Imam Reza, maakte nieuwe vrienden en kregen zelfs handgeschreven kaarten die ons nog meer welkom lieten voelen. Het romantische lichtval van de Masjed-e Nasir-al-Mok was elegant en leuk om te fotograferen ondanks de bus toeristen waar we voor een keer dankbaar om waren. De vele entree gelden tikken best aan en we waren blij dat we met hen mee naar binnen konden lopen zonder te betalen. Bij de Aramgah-e Hafez mausoleum van Hafez, een bekende Iranese dichter en een soort popster in Iran, sloten wij af in de binnentuin.

Speciaal voor Emory gingen we naar Persopolis om een hele stad van oude stenen te bekijken. Gebouwd voornamelijk voor Koninklijke en Zoroastrian ceremonies was het een van de grootste successen van het Achaemenid Empire en eerlijk toegegeven was ook ik onder de indruk. Ondanks dat de stad compleet is afgebrand en door jaren van verweer nog maar een schaduw is van wat het was, is nog goed te zien hoe groots het ooit geweest moet zijn. De specifieke Griffioen beelden van een leeuwen vogel, de bas-reliëfs die hele verhalen vertellen, het enorme paleis met 100 pilaren en de grote trappen met lage treden waarop de Perzen in hun lange gewaden elegant de trappen op konden lopen, waren schitterend.
Iets minder indrukwekkend is het enorme tentenkamp dat er naast staat weg te roesten. In 1971 werd deze luxe tenten stad gebouwd in opdracht van Reza Shah om de 2500ste Perzische verjaardag te vieren. Zestig staatshoofden en vorsten bezochten het feest en dit over de top dure feest met onnodige extravaganties als marmeren badkamers in de tenten en eten dat uit Parijs was ingevlogen wordt gezien als het omslagpunt voor de Shah en bleek een trigger voor protesten en demonstraties.
In de berg wand zijn de tombes van Artaxerxes II en III uitgehakte en een stukje verder die van Naqsh-e Rostam en Naqsh-e Rajab. Wij waaide er uit ons hemd maar alle vier hebben ze een geweldig uitzicht over Persopolis, de bergen en de woestijn en wij kunnen ons geen betere begraafplaats bedenken.

In 1587 verfijnde Shah Abbas I de bouw stijl en markeerde daarmee het hoogtepunt van de Perzische architectuur. Esfahan met het Naqsh-e Jahan plein, het op het Tianmanmen plein in Beijing na grootste plein ter wereld is omgeven door prachtige gebouwen die het Irans nummer één toeristen bestemming maken. Wij bezochten het paradepaardje van die gebouwen de Masjed-e Shah, die ondanks een enorme tent in de binnentuin voor Hossein, indrukwekkend was. Hij is Irans grootste moskee en heeft 800 jaar Islamitisch design. De bouw duurde 25 jaar en de Shah zijn ongeduld leverde innovatief tijd besparende technieken op die sindsdien standaard zijn.
De ernaast gelegen Masjed-e Sheikh Lotfollah met zijn schitterende tegelwerk en lichtval is opgedragen aan de Shah zijn schoonvader, Sheikh Lotfollah en werd later gebruikt als moskee voor de harem van de Shah. Wij bleven tot de laatste mensen vertrokken waren en genoten in stilte.
Dolend door de smalle straatjes zagen we de duiven torens, ooit waren er zo een 3000 toren die ieder wel 14.000 vogels konden hebben, nu staan er nog ongeveer 700 modder torens. Ze worden gebruikt om duiven te lokken voor hun vlees en uitwerpselen die als mest gebruikt werden voor de watermeloenen.
Langs de flirtende jonge koppeltjes gingen wij op de 298m lang Pol-e Si-o-Seh brug uit 1602 die ook als dam werd gebruikt op zoek naar een theehuis. In de avond zijn de historische bruggen romantisch uitgelicht, ze lopen over zand vlaktes waar ooit de Zayandeh rivier stroomde, maar water is er al jaren niet meer, een probleem dat de overheid onderschat. Traditioneel pauzeerde men om thee te drinken in atmosferische theehuizen op de bruggen, maar de overheid heeft die gesloten. Zij zeggen dat ze bezorgd waren over het erfgoed, bang dat de gas tanken die gebruikt worden voor de thee ketels, zouden kunnen ontploffen. De mensen denken echter dat de ontmoetingsplekken voor jongens en meisjes te gezellig werden.

In de 17e eeuw zijn door Iran de Koerden naar de grens gebieden gestuurd om die te verdedigen. Ze zijn gebleven in wat nu heet de Koerdistan vallei. Wij verkende Kermanshah, reden over de vlaktes, door nomadische dorpen naar Howraman en bleven hangen in Sanadaj een Koerdisch dorp vlak bij de grens met Iraq.
In de zoektocht naar een geld wisselaar deed een aardige jongen zijn winkel voor ons dicht om met ons mee te lopen. Eerst legde hij snel uit dat hij ondanks dat hij en Iraans en Koerdisch is echt niet begrijpt waarom mensen elkaar in de naam van geloof dood maken. Hij was blij te horen dat wij dat begrepen en dat we waarschijnlijk niet in zijn dorp zouden zijn als we dat niet zouden begrijpen, maar beloofde hem mensen thuis dit ook uit te leggen.
Net als dat westerse mensen denken dat Iran gevaarlijk is zo denken Iraniërs dat Koerden gevaarlijk zijn. Maar ook hier konden wij de vooroordelen van de mensen niet plaatsen met de gastvrijheid van de warm, glimlachende, nieuwsgierige mensen. Al kletsend verkende we de drukke bazaar vol mensen in traditionele kleding. Onder hun slierten tulband zagen de pakken van de mannen met grote pof broeken er erg comfortabel uit. Hun vaak ronde goed gevoede buiken hebben er alle ruimte in. De dames dragen lange gekleurde jurken en kettingen met muntjes op hun hoofd waar de vele goudshops mee vol lagen.
De Masjad-e-Jameh is gebouwd in 1813 en is best mooi, de opdrachtgever Amonula Khan was er echter zo blij mee dat hij de architect blind maakte zodat hij het patroon nooit meer kon herhalen. In het oude Asef mansion, dat nu een Koerdisch museum is, leerde wij over de verschillen in stammen, hun talen en de verschillen in kleding. Een lieve familie wilde heel graag met ons op de foto en waren verbaasd vereerd dat wij ook graag een foto van hen wilde, lachend om elkaars interesse dronken we thee in de mooie binnentuin.

De zuidelijke grens met Turkije bij Sero was dicht vanwege gevechten in Turkije met de PKK. We reisde daarom naar Maku het uiterste noordelijke puntje van Iran. In het dorpje hielden de mensen en alle drukte om Hossein ons bezig. Ook hier kregen we weer de vraag die we al ontelbare keren eerder hadden gekregen “What do you think about Iran?” Een in eerste instantie onschuldige vraag maar voor de Iraniërs bleken onze antwoorden heel belangrijk. Ze zijn heel onzeker over hun plek in de wereld en hoe men hen ziet. Ze zijn super trots op hun land maar ze weten dat veel buitenlanders een negatief beeld van Iran hebben. Ze hebben oprecht een hekel aan wat de overheid voor beeld van hun land en hun als bevolking heeft geschetst. Regelmatig hoorde we mensen zelfs tegen ons fluisteren dat ze religie haten.
Ze vergelijke zichzelf liefst met Europeanen en wij denken dat dit helemaal geen vreemde vergelijking is. Nu hebben wij natuurlijk maar een aantal lagen van de bevolking leren kennen maar met wie we dan ook spraken we merkte snel dat onze denkwijzen, opvattingen en manieren van leven ondanks de wetten en religie veel overeenkomsten bevatten. In veel Aziatische landen merkte we bijvoorbeeld veel meer verschillen dan dat we hier konden ontdekken. Hierdoor en door de openheid en intelligentie van veel Iraniërs hebben we heel open over geloof en de Islam kunnen spreken. Zeker met de huidige situaties in de wereld een erg interessant onderwerp. Het enige dat wij voor conclusie kunnen trekken is dat grenzen en geloof alleen maar een excuus zijn voor slechte mensen om slechte dingen te doen.

Op de aller laatste dag van ons visa moesten we dan echt de grens over. De vriendelijke chauffeur maakte duidelijk dat we niet onze tassen in de achterbak konden leggen. Toen we onderweg bij zijn huis stopte begrepen we ook waarom, er kwam een levende geit uit voor de viering van de laatste avond Hossein. Zoals overal werden we tot aan de grens geholpen, zelfs met geld wisselen geassisteerd en met tegenzin liepen we bij Bazargan Turkije in.

Voor een land waar de overheid zo zijn best doet zijn mensen geen plezier te laten hebben hadden wij een super gezellig tijd. We kunnen alleen maar hopen dat de nucleaire overeenkomst de handel vergemakkelijkt en meer vrijheid brengt voor de mensen. De geweldige bevolking verdient in ieder geval alles dat ze graag zouden willen.

Klik hier om wat tegen ons te zeggen, we vinden het altijd leuk berichtjes te krijgen!